Fond Prof. dr Lazar Vrkatic

  • Povećaj veličinu teksta
  • Podrazumevana veličina teksta
  • Smanji veličinu teksta
Home Izdavaštvo Feljtoni i članci Najveće čudo moderne srpske istorije

Najveće čudo moderne srpske istorije

El. pošta Štampa PDF

PROF. DR LAZAR VRKATIĆ:
PRISAJEDINJENJE VOJVODINE SRBIJI 1918. GODINE (2)
Najveće čudo moderne srpske istorije
Najveće čudo moderne srpske istorije za tridesetak godina od patrijarhalnog ratničkog naroda do ekonomski razvijene i samosvesne grđanske klase - Srbi iz Ugarske i Hrvatske ušli u Srbiju kao politički subjektivan i samosvestan narod

Razvojačenje Vojne granice i nestajanje instituta i načina života Krajine je to stanovništvo stavilo u neobično nepovoljan položaj. Zbog siromaštva, i ne samo siromaštva, jedni su otišli u Ameriku, a drugi su nastavili da se bave starim krajiškim zanatima: vojskom, policijom i sveštenstvom (do samog kraja Austro-Ugarske mnogi su Krajišnici ostali lojalni kruni). I pored toga jedan sloj je uspeo, zajedno sa onim Srbima koji su živeli van Granice, da se ekonomski i kulturno uzdigne do te mere da je mogao da osnuje nezavisne institucije koje su trebale da poboljšaju položaj ostalog naroda.
Tako je u Zagrebu 1895. godine osnovana Srpska banka, koja će do Prvog svetskog rata postati jedna od najmoćnijih finansijskih institucija države, a pri osnivanju banke je pokazano da je to samo prvi korak ka ekonomskoj autonomiji i prosperitetu Srba, jer je zaključeno da je nužno zadružno organizovati seljake, a esnafski trgovce i zanatlije. Tako se 14.09.1897. godine osniva prva Srpska zemljoradnička zadruga u Sremskoj Kamenici, odmah preko puta Novog Sada, a iduće godine se u Zagrebu registruje Savez srpskih zemljoradničkih zadruga u Austro-Ugarskoj. U zadruge ne ulaze samo zemljoradnici, nego i trgovci, advokati, sveštena lica, te se za vrlo kratko vreme ceo jedan narod organizuje na sebi primeren način.

Moderne zadruge

Umesto stare patrijarhalne svojine iz Vojne krajine sada se uspostavlja moderna, ali se zadržava spoljašnji oblik zadruge, te se tako pod vidom staroga dešava najrevolucionarnija promena u biću toga naroda. Pred rat je bilo blizu 400 stotine zadruga, što znači da je jedna zadruga dolazila na oko 2.000 stanovnika. Krajem 1912. godine ukupni kapital Saveza je bio 142.436.251,95 kruna.

Napredak iz nevolje

Najviši momenat srpske samosvesti je to što su uspeli da se uzdignu i od vlastite konzervativne ideje, te više sebe nisu smatrali kao narod kojem nije primerena privatna svojina, bogaćenje, kultura, uljudnost itd... Svoj elitistički patrijarhalni konzervativizam su morali napustiti da bi opstali, a time što su se trudili da opstanu su nemerljivo ekonomsko jačali. Iz velike nevolje i nužde jedan narod je doveo sebe na ekonomski, kulturni i politički nivo građanskih naroda Evrope.

Da bi shvatili koliko se napredovalo, treba navesti da je Srpska banka osnovana sa kapitalom od samo 9.000.000 kruna. Dugovi zadrugara te godine su iznosili samo 10% kapitala, što pokazuje da je Savez bio neobično finansijski uspešan, a zemljišni fond Saveza sa preko 100.000 k.j. garantovao je stabilnost prihoda. U slučaju krize ili suše uvek je tu bila Srpska banka da pomogne.
Rast kapitala Srpske banke je išao vrlo sličnim procentima, te se može reći da Srbi iz Hravtske i Ugarske ulaze u dvadeseti vek sa učvršćenom ekonomskom autonomijom. Više im nisu potrebni patenti vladara da im garantuju privilegije, sada im je dosta jedna odredba Trgovačkog zakonika Ugarske da sami sebi garantuju ekonomsku nezavisnost. Za tridesetak godina od patrijarhalnog ratničkog naroda postaju ekonomski razvijena i samosvesna zajednica sa izgrađenom građanskom klasom. Može se pouzdano kazati da je to najveće čudo moderne srpske istorije.
Ostali narodi sa kojima žive, a pre svega Hrvati, nemaju takav ekonomski uspon ni samosvest, te dolazi do nesaglasja sa njima (uzrok usmerenosti nacionalizma hrvatske konzervativne ideje protivu Srba i Jevreja je ekonomskog osnova, jer su Srbi i Jevreji bili ekonomski snažniji u državi gde su se Hrvati osećali jedinim političkim narodom). Međusobno podeljeni ili ne, neki put sarađujući sa Mađarima, većinom sa banom, bio on Karl Kuen-Herdervari ili neki drugi, a ponekad i sa Hrvatima, Srbi vrlo uspešno sebe promovišu i kao politički narod. Vrhunac njihove političke samosvesti je Srpsko-Hrvatska koalicija, kad su postali vladajući momenat u Hrvatskoj. Svoju političku samosvest su zadobili u neprekidnom sukobu sa ugarskom i hrvatskom konzervativnom političkom idejom. Iako su do skora bili objekat austrijske germanizacije, Mađari pokušavaju da izvrše potpunu mađarizaciju nemađarskog stanovništva Ugarske, a Hrvati, iako neprekidno trpe pokušaje mađarizacije i odrođavanja, u velikoj meri smatraju da u Hrvatskoj državno pravo imaju samo Hrvati, tako da su se Srbi nalazili u posredovanijoj poziciji od drugih.

Ko je koga oslobodio?

Osnivanjem Kraljevine SHS Srbi iz Ugarske i Hrvatske priključuju se Srbima iz Srbije, što svakako nije bilo protivno njihovoj volji, ali su način i princip toga priključenja bili protivni njihovim dugoročnim interesima. Priključenje je ostvareno kao proširenje dotadašnje srpske države, te su Srbi iz Srbije navodno oslobodili Srbe iz Ugarske i Hravtske. Radi se o tome da su Srbi iz Ugarske i Hrvatske ušli u tu državu kao politički subjektivan i samosvestan narod, te nije jasno od koga su oslobođeni.
Proširenje administracije i pozitivnog zakonodavstva Države Srbije na nove zemlje je izvršeno sa samopouzdanjem i arogantnošću kao da se radi o pripojenju nahija. Koncepcija trojedinog naroda, centralistička uprava, razulareni konzervativizam i srbijanizacija političkog života su dovodili Srbe Prečane u vrlo nezavidan položaj.
Dok je sve to kod drugih naroda dobilo manjinski konzervativizam i nacionalizam, kod njih je bila samo zbunjenost, jer su ipak bili Srbi, istina drugačiji, ali Srbi. Oni kojima germanizacija nije naudila, kojima hrvatski ili mađarski konzervativizam nije mogao ništa, sada su poraženi od konzervativizma vlastitog naroda. Konzervativci svih naroda koji su ušli u tu državu, čak i srbijanski, do dana današnjeg tvrde kako su njihovi narodi izgubili tim ulaskom, što je delimično i tačno, ali su svi i mnogo toga dobili, čak i sami Hrvati, što je teško priznati, a od svih tih naroda su najviše dobili i najviše izgubili Srbi iz Ugarske i Hrvatske.

 

 

 

 

 

Posetilaca

Imamo 43 gostiju na mreži